Οι αρχαιότητες της Μεσαράς στη Γερμανική Κατοχή! Κίνδυνοι, ζημιές και οριστικές απώλειες

354

Ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο του αρχαιολόγου Γεωργίου Τζωράκη, καταγράφει τις Κρητικές αρχαιότητες στα χρόνια της Γερμανικής Κατοχής, τους κινδύνους που πέρασαν, τις ζημιές που υπέστησαν και τις οριστικές απώλειες που υπήρξαν.

Ξεχωρίσαμε τα τμήματα που αφορούν την περιοχή της Μεσαράς και σας τα παρουσιάζουμε:

Φαιστός

Την εποχή που οι Γερμανοί οργάνωναν θεατρικές παραστάσεις στην Φαιστό, το μινωικό Ανάκτορο διέτρεχε πραγματικό κίνδυνο αφανισμού, καθώς επιτάχθηκε από νωρίς και οχυρώθηκε λόγω της στρατηγικής θέσης του.

Παντού διανοίχθηκαν φωλέες πολυβόλων και χαρακώματα, προκαλώντας μεγάλες ζημιές σε αρχαία κτίσματα, ενώ σημαντικές ποσότητες πυρομαχικών φυλάχτηκαν στις αρχαίες αποθήκες του Ανακτόρου με όσους κινδύνους αυτό συνεπαγόταν σε περίπτωση στρατιωτικών επιχειρήσεων.

«Χάριν παιδιάς», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Ν. Πλάτων, ομάδα Γερμανών στρατιωτών, κατακρήμνισε στην ανατολική απότομη πλαγιά του λόφου αρχιτεκτονικά μέλη από το ανάκτορο, όπως λίθους με λαξεμένα σημεία και βάσεις κιόνων. Άλλη ομάδα στρατιωτών που είχε εγκατασταθεί στις αρχαίες αποθήκες, προκάλεσε ζημιές στους πίθους και τις γύψινες πλάκες των τοίχων. Σημαντικότερη όλων πάντως ήταν η απώλεια δεκάδων σπάνιων καμαραϊκών αγγείων από το Ανάκτορο, τα οποία αν και είχαν αποκρυβεί σε δυσπρόσιτες θέσεις εντός των αποθηκών, εντοπίστηκαν από τους Γερμανούς και εκλάπησαν στο σύνολό τους.

Σημαντικά προβλήματα αντιμετώπισε και η γειτονική Έπαυλη της Αγίας Τριάδας, από όπου Γερμανοί απέσπασαν λίθους και κατέστρεψαν μινωικά πιθάρια. Ο θολωτός τάφος της Αγίας Τριάδας, αφού περιβλήθηκε με συρματοπλέγματα, μεταβλήθηκε σε φυλακή Ελλήνων αιχμαλώτων.

 

Οι παράνομες ανασκαφές

Στις καταστροφές των αρχαιοτήτων συγκαταλέγονται και οι παράνομες ανασκαφές που διεξήχθησαν από αδαείς γερμανούς στρατιώτες ή και αξιωματικούς. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των λαθρανασκαφών στον ανασκαμμένο ναό του Πυθίου Απόλλωνα στη Γόρτυνα, όπου πραγματοποιήθηκε, χωρίς αποτέλεσμα, ολιγοήμερη ανασκαφή, αλλά και η ανατίναξη των δαπέδων του Ναού των Αιγυπτίων Θεών, με προφανή στόχο την αποκάλυψη «κρυμμένων θησαυρών».

Η δεύτερη παρόμοια γερμανική ανασκαφή διεξήχθη και πάλι από τον αρχαιολόγο Σεργκεντόρφερ, έχοντας στόχο την αποκάλυψη θολωτού τάφου και παρακείμενου αρχαίου οικισμού στο Απεσωκάρι της Μεσαράς. Η ανασκαφή που διήρκεσε δύο μήνες και αποκάλυψε την πλήρη κάτοψη του τάφου και τμήματα του παρακείμενου οικισμού, διεκόπη όταν ο Γερμανός αξιωματικός αρχαιολόγος έφυγε από την Κρήτη. Αν και γενικά πιστεύεται ότι το σύνολο το ευρημάτων παραδόθηκε τότε στο Μουσείο, δημιουργεί ερωτηματικά το γεγονός ότι από το σύνολο αυτό απουσιάζει η συνήθης ποικιλία των ταφικών ευρημάτων. Παρόμοιες λαθρανασκαφές πραγματοποιήθηκαν επίσης στην πόλη των Χανίων και στο Μοναστηράκι Ρεθύμνου.

Σημαντικές καταστροφές αρχαιοτήτων σημειώθηκαν εξάλλου κατά την διεξαγωγή στρατιωτικών εργασιών, οι οποίες αποκάλυπταν αρχαία. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι Γερμανοί αξιωματικοί ειδοποιούσαν τον Έφορο Αρχαιοτήτων Πλάτωνα, ενώ συχνότατες ήταν οι περιπτώσεις κατά τις οποίες τα αρχαία καταστρέφονταν ή απλώς παρακρατούνταν.

Σε πολλές περιπτώσεις, όπως κατά την αποκάλυψη των τάφων στη Σίβα και στα Μάλια, οι στρατιωτικοί ειδοποιούσαν την Αρχαιολογική Υπηρεσία αφού πρώτα είχαν ερευνήσει τη θέση και είχαν οικειοποιηθεί μέρος των ευρημάτων.

Πηγή: maiandros.blogy.gr