Τo σπίτι του Ρετζέπ Αγά στη Γαλιά και η ιστορία του

 

Κείμενο από μαρτυρίες – Φωτογραφίες: Γεώργιος Χουστουλάκης

zzlxoystoylakisgeorgios

ΜΕΡΟΣ Α’

Διό λόγια για τον Ρετζέπ αγά


Ο Ρετζέπ αγάς, αρχικά ήταν ένας μπέης της οθωμανικής αυτοκρατορίας, και κατόπιν πήρε τον τίτλο του «αγά».

Για τις υπηρεσίες του προς τον Σουλτάνο, ο Σερίφ πασάς του Ηρακλείου παραχώρησε στον Ρετζέπ αγά τεράστια έκταση βοσκοτόπων και καλλιεργήσιμης γης, εκεί που είναι σήμερα το χωριό Γαλιά, και όλη τη γύρω περιφέρεια.
Ο Ρετζέπ αγάς, εκμεταλλευόμενος το φιρμάνι του Σερίφ πασά, καταπάτησε όλη τη γεωγραφική περιφέρεια του χωριού, και όχι μόνο!
Έφτιαξε εκεί τα μαντριά του για τα εκατοντάδες αιγοπρόβατα που είχε ως μεγαλοτσέλιγκας, και ασφαλώς είχε και πολλούς δούλους στην υπηρεσία του, αλλά και δούλους βοσκούς, ρωμιούς καθώς και αραπάδες, που φρόντιζαν τα κοπάδια του.
Είχε αραπάδες επίσης και για να του καλλιεργούνε τη γη, και φυσικά πήγαιναν στη δουλειά κάθε μέρα βρέξει - λιάσει!
Οι επιστάτες των αγάδων εκείνα τα χρόνια κακομεταχειριζόταν πολύ τους δούλους τους, κυρίως τους μαύρους, και τους έστελνε να κάνουν χωράφι με τα βούγια (βόδια), ακόμα και την επομένη από βροχή!
Αυτό το μαρτυρεί και μια παροιμιώδης φράση που σώζεται ακόμα και σήμερα από κάποιους παλιούς:
«Οληνυχτίς βρέχει, μα ούλη μέρα λιάζει,
-Άντε καημένε αραπά, να πάμε στο χωράφι!»
Αφήνει να εννοηθεί η φράση αυτή, πως οι επιστάτες των αγάδων, δεν άφηναν σε χλωρό κλαρί τους δούλους, αλλά ακόμα και μετά τη βροχή που ήταν λασπωμένο το έδαφος, εκείνοι τους έστελναν για δουλειά!

 zzmgalia 3

Στη Γαλιά ήταν Βοριζανό χειμαδιό
Τότε οι Βοριζανοί βοσκοί κατέβηκαν και βρήκαν τον Ρετζέπ αγά, και ο κάθε ένας νοίκιασε ένα μεγάλο κομμάτι βοσκότοπου, και εκεί έφτιαξαν τα μαντριά τους.

Κατέβαζαν κάθε χειμώνα τα κοπάδια τους εκεί και ξεχειμωνιάζανε. Έτσι η περιοχή πήρε το όνομα «Βοριζανό Χειμαδιό».
Αργότερα οι βοσκοί έφεραν και τις οικογένειές τους στο χειμαδιό, και έχτισαν και από ένα μικρό σπιτάκι να τις στεγάσουν.
Αυτά τα σπιτάκια αποτέλεσαν τον πρώτο πυρήνα του σημερινού χωριού Γαλιά, από ότι λένε οι μαρτυρίες..
Την ίδια εποχή και ο Ρετζέπ αγάς, έχτισε δίπλα στα μαντριά του ένα δίπατο σπίτι με οντά.
Το έχτισε πάνω στα ίδια θεμέλια που προϋπήρχαν, και από ότι λένε ήταν κτίσμα ενετικό!

 zzmgalia 4

Δυο λόγια για το σπίτι – φρούριο του Ρετζέπ αγά
Πρόκειται για ένα δίπατο αρχοντικό της εποχής με οντά, επιβλητικό, που με τα χρόνια κατέρρευσε λόγω παντελούς έλλειψης συντήρησης.

Κτίστηκε κάποτε αρχικά επί ενετοκρατίας για τη στάβλιση ζώων, και αυτό το μαρτυρεί το χαμηλό ύψος και το μεγάλο άνοιγμα των πορτών του. Αργότερα επί ο Ρετζέπ αγά αναπαλαιώθηκε, ο ποίος έχτισε πάνω στα ίδια θεμέλια και τοίχους που σώθηκαν, το επιβλητικό δίπατο σπίτι του σε στυλ πύργου, για να έχει μια άμυνα σε τυχόν επιθέσεις, μια και του άρεσε η τοποθεσία που ήταν σε περίοπτη θέση!
Από ότι μας επισημαίνει σήμερα ο έμπειρος πετράς Παύλος Καραταράκης, που μελέτησε το θέμα, διαπίστωσε πως κάποιες πέτρες του μπροστινού τοίχου είναι πορόλιθοι Γαλιάς και αφορούσαν το παλιό κτίσμα, και το επιπρόσθετο χτίρι που είναι το νεότερο, και είναι χτισμένο με αμυγδαλόπετρες της περιοχής.
Παλιό και νέο κτίσμα λοιπόν έχουν διαφορετικές πέτρες, διαφορετικό σοβά, και διαφορετικό χτίσιμο και αποδεικνύουν , πώς ξεχωρίζει το ένα κτίσιμο με το άλλο!
Λένε πως το ενετικό αυτό κτίσμα, χτίστηκε επί Γεωργίου Μουσούρη, την εποχή που έμενε στο Μονόχωρο.
Ο Ρετζέπ αγάς, είδε ένα παλιό κτίσμα στο Μονόχωρο το οποίο ήταν και αυτό πύργος, και βάσει αυτού έφτιαξε και τον δικό του ίδιο. Εκείνο βέβαια ήταν παλαιότερο.
Λέγεται επίσης, πως η κεντρική πύλη του παλιού κτίσματος του Ρετζέπ αγά, ήταν πολύ φαρδύτερη, και ο Ρετζέπ αγάς σαν έχτισε στα παλιά θεμέλια στένεψε τη πόρτα, και την έκανε όπως ενός κανονικού σπιτιού.

 zzmgalia 5

Oι δύο πολεμίστρες
Το σπίτι πράγματι που έχτισε τότε ο Ρετζέπ αγάς, ήταν ειδικό επιβλητικό κατασκεύασμα, με αετώματα στις τέσσερεις γωνίες του σπιτιού, καμινάδα, και ειδικές πελεκητές πολεμήστρες γύρω - γύρω, με μικρά παράθυρα, σωστός πύργος δηλαδή!

Το σπίτι -πύργος αυτό είχε καμαρωτή πόρτα, περιελάμβανε δύο πολεμίστρες. Η μία πολεμίστρα «έβλεπε» τη νότια πλευρά και είχε σχήμα ανάποδου «Τ». Η άλλη πολεμίστρα «έβλεπε» την ανατολή, και είχε σχήμα «–» παύλας, οριζόντιο δηλαδή. 
Οι πολεμίστρες ήταν ειδικά για την περίσταση πελεκημένες πέτρες, και στο ύψος από το πάτωμα ενός όρθιου ανθρώπου, και σκοπό είχαν να παρατηρούν όρθιοι τον εχθρό έξω ,και με το όπλο τους να τον πυροβολούν, χωρίς εκείνοι να κινδυνεύουν να χτυπηθούν από τα πυρά του εχθρού. 
Δεν είχαν οι πολεμήστρες το πάχος του τοίχου, ήταν λεπτό το εξωτερικό τους τοίχωμα, γιατί από μέσα ήταν σαν θυρίδα, κάτι τέτοιο μπορεί σήμερα να δεί κάποιος στον Πύργο του Ξωπατέρα στη Μονή Οδηγήτριας.

 

Στον οντά
Στον οντά ανέβαινες με μια ξύλινη σκάλα υπήρχε στο βάθος το τζάκι, και από πάνω από το τζάκι, υπήρχε σκαλισμένο ολόκληρο το φεγγάρι. Φυσικά το κτήριο ήταν φυλασσόμενο, αφού ο αγάς έβαζε σκοπό ένα βοσκότου κοντά στη σκάλα κάθε βράδυ, αφού ενδιαφερόταν για την ασφάλειά του και της οικογενείας του.

Το σπίτι πάνω και κάτω είχε μικρά μουτουπάκια δηλαδή ντουλάπια χωνευτά στους τοίχους.
Στην οικία του αγά περιλαμβανόταν και το διπλανό σπίτι που αγόρασε αργότερα ο Ντουιντοζαχάρης (Ζαχαρίας Ζαχαριουδάκης). Ήταν ένα δεύτερο υπνοδωμάτιο και το χαμάμ του αγά.

 zzmgalia 5a

Ο τούρκικος μαχαλάς
Οι άνθρωποι του αγά, ζούσαν στα κοντινά σπίτια τριγύρω, ήταν κυρίως συγγενείς του, που τον προστάτευαν από τυχόν επιθέσεις, και ζούσαν με τις οικογένειές τους.

Ήταν δηλαδή στη θέση εκείνη πίσω από την εκκλησία του Αγίου Γεωργίο τούρκικος μαχαλάς.
Η οροφή ήταν με χονδρά μεσοδόκια, και άλλα, από πάνω πλεχτές καλαμωτές, και πάνω - πάνω λεπιδόχωμα.
Το σπίτι είχε προεξέχουσες οριζόντιες πλάκες δίπλα σε κάποια παράθυρα, για να μπαίνει διακοσμητική γλάστρα με λουλούδια. 
Στα πέτρινα διακοσμητικά τρίγωνα πάνω από τα παράθυρα, οι σπουργίτες και οι κουκουβάγιες, έκαναν κατά καιρούς φωλιές!
Εκεί σε αυτόν τον πύργο στέγασε ο πασάς την οικογένειά του!

 

Μια σύντομη ιστορία
Από τους παλιότερους ακούγαμε κατά καιρούς διάφορες ιστορίες που είχαν διαδραματιστεί στο σπίτι αυτό, χωρίς να ήμαστε σε θέση να εξακριβώσουμε τα ακριβή ιστορικά στοιχεία. μιά από αυτές, τη πιό σπουδαία, θα την αναφέρουμε στο επόμενο κεφάλαιο.

Ένα άλλο πάλι ιστορικό, που ακουγόταν κατα καιρούς από στόμα σε στόμα, κυρίως από παλιούς σε νεότερους, και από γενιά σε γενιά, μιλά για ένα γάμο απέναντι στα Δρακακιανά, προς τη νότια πλευρά δηλαδή, μέσα σε ένα αλώνι. Γα το φόβο των τούρκων, το γλέντι το έκαναν κρυφά τη νύχτα. Ο πρώτος του χορού κρατούσε ένα λυχνάρι, και οι άλλοι ακολουθούσαν.
Από το σπίτι όμως του Ρετζέπ αγά όμως τους αντελήφθησαν οι τούρκοι, και ένας από αυτούς παίρνει το τσιφτέ του, και σημαδεύει το λύχνο. Λένε πως τον σκότωσε επιτόπου και βύθισε σε μαύρη θλίψη και πένθος όλους τους ανθρώπους στο γάμο. Όμως οι άνδρες εκεί που οι περισσότεροι ήταν και επαναστάτες στο βουνό, το έβαλαν στόχο να πάρουν εκδίκηση!
Πράγματι, πήγαν μια νύχτα κρυφά, και έσφαξαν όλους τούρκους, που ήταν υπαίτιοι και ύποπτοι για το φόνο. Λένε επίσης, ότι ένα παιδί μικρό τουρκάκι, πρόλαβαν και το έκρυψαν σε ένα μουτουπάκι (ντουλάπι) και γλύτωσε! Ίσως ήταν και παιδί του αγά, γιατί από ότι λένε, εκείνο το παιδί αργότερα, κληρονόμησε τη μεγάλη περιουσία του πατέρα του.
Το σπίτι αυτό, το αγόρασε ο προπάππους μου Γεώργιος Χουστουλάκης, όπου εκεί μεγάλωσε όλα τα παιδιά του, Μανώλη, Κωστή, Χρίστο, Δημήτρη, και τις κόρες του Κυριακή, Ειρήνη, Πελαγία και Λεφτερία.
Τα παιδιά αυτά μεγάλωσαν μαζί ε τα τουρκάκια του μαχαλά, που όπως έλεγε ο παππούς μου ήταν «συνανάθροφοι».
Τέλος το οίκημα κληρονόμησε ο γιός του ο Κωστής Χουστουλάκης (Ρετζεπόκωστας), με τη σύζυγό του Αγάπη, και τελευταία πέρασε στα χέρια της κόρη του Ιφιγένειας.
Από την έλλειψη παντελούς συντήρησης, είχε πάθει μεγάλες φυσικές φθορές, ώσπου κάποιο βαρύ χειμώνα του 2006 κατέρρευσε τελείως!
Μπορεί να κατάφερα να το αποθανατίσω το όρθιο ακόμα κτίσμα με πολλές φωτογραφίες, αλλά δυστυχώς δεν καταφέραμε και σαν χωριό και σαν Δήμος να το σώσουμε. Άγνωστοι εκμεταλλεύτηκαν τη κατάρρευση του κτιρίου, και άρπαξαν τα αετώματα, τις καλές και πελεκημένες πέτρες ,(τα πελέκια), τις πολεμίστρες, και ότι άλλο θεώρησαν αξιόλογο.
Το πιο αξιόλογο όμως που ήταν η ιστορία του, από αυτούς, κανείς δεν την εκτίμησε!

 

zzmgalia 6