Προβληματισμοί ενόψει του 2017

 

του Πέτρου Ι. Μηλιαράκη*

femiliarakis

Το νέο έτος 2017 ίσως σηματοδοτήσει μια νέα στροφή της πολιτικής μας ζωής και ενδεχομένως κυριολεκτικώς να κλείσει το μεταπολιτευτικό κύκλο στην Ελλάδα, εφόσον πολιτικές δυνάμεις, υπαρκτές στην αφετηρία της μεταπολιτευτικής περιόδου (1974), δεν προβλεπόταν τότε ότι μπορούσαν να ασκήσουν κυβερνητική εξουσία, την οποία ασκούν σε παρόντα χρόνο.

Η συγκυρία όμως ήθελε αριστερότερες δυνάμεις του μεταπολιτευτικού  «ΠΑΣΟΚ», να κληθούν να ασκήσουν κυβερνητική πολιτική σε  θεσμοθετημένο καθεστώς νεοφιλελευθερισμού. Ειδικότερα οι στα αριστερά του «ιστορικού ΠΑΣΟΚ» (υπό τον Ανδρέα Παπανδρέου) πολιτικές δυνάμεις, κλήθηκαν να ασκήσουν κυβερνητική πολιτική σε συνθήκες δημοσιονομικού συμφώνου και δημοσιονομικής σταθερότητας, εντός του ενωσιακού περιγράμματος δικαίου.

Ως εκ τούτου οι δυνάμεις αυτές που σήμερα ασκούν κυβερνητική εξουσία (αναφέρομαι κυρίως στο ΣΥΡΙΖΑ και στον Πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα), τελούν αφενός υπό το κράτος των προαναφερομένων ενωσιακών  δεσμεύσεων και αφετέρου υπό το κράτος των περαιτέρω δεσμεύσεων που η κρίση χρέους επιφόρτισε την ελληνική  κοινωνία και οικονομία.

Απάντηση, συνεπώς, μιας αριστερής ή άλλως προοδευτικής ή άλλως ριζοσπαστικής πολιτικής, στο προαναφερόμενο ασφυκτικό πλαίσιο, πέραν της ανάγκης ανάδειξης ριζικής αναδιάρθρωσης του δημοσίου χρέους, είναι και η διεκδίκηση τερματισμού της λιτότητας υπέρ της κοινωνικής συνοχής και της οικονομικής ανάπτυξης, με πρόταγμα το παρεμβατικό κράτος δικαίου.

Στον αντίποδα ασφαλώς λειτουργούν (και θα λειτουργούν) οι αντιπολιτευόμενες δυνάμεις, με προεξέχουσα την αξιωματική αντιπολίτευση, η οποία όμως είναι ευθέως παγιδευμένη στα δόγματα του νεοφιλελευθερισμού και του «ολιγότερου κράτους». Συνεπώς, ο αντίλογος θα κριθεί από την αντιπαράθεση ανάμεσα στο παρεμβατικό-κοινωνικό κράτος δικαίου, που ουδεμία σχέση μπορεί να έχει με την καθιερωμένη γραφειοκρατία, αλλά αντιθέτως με την ηλεκτρονική διακυβέρνηση, και στην ασύμμετρη βουλιμία της οικονομίας και του ολιγότερου κράτους –μακράν των προνοιών των κοινωνικών εννόμων αγαθών. 

Στα προαναφερόμενα ζητήματα προστίθεται και η κρίση του προσφυγικού-μεταναστευτικού που κατ’ ουσίαν αφορά μετακινήσεις πληθυσμών. Το ζήτημα όμως αυτό δεν αφορά αμιγώς ελληνικό πρόβλημα, αλλά κυρίως διεθνές και ευρωπαϊκό. Δεν αποκλείεται δε, στις προσεχείς εκλογικές αναμετρήσεις στην Γαλλία, Γερμανία και Κάτω Χώρες, να προκαλέσει ήττες στρατηγικής. Ανεξαρτήτως όμως, των όποιων εκλογικών αποτελεσμάτων ήθελε προκύψουν στην Ηπειρωτική Ευρώπη, θα πρέπει προς αποφυγή επαναφοράς εθνοκεντρικών και ακροδεξιών αντιλήψεων, οι προοδευτικές και δημοκρατικές δυνάμεις στον ευρωπαϊκό χώρο, να μεριμνήσουν περί το φαινόμενο αυτό εγκαίρως με αίσθηση ασφάλειας για τους πολίτες και με μέριμνα αλληλεγγύης για τους δοκιμαζόμενους ατυχείς ανθρώπους που λόγω πολεμικών συγκρούσεων εγκαταλείπουν τις εστίες τους.

Πέραν όμως των προαναφερομένων η επιβαρυμένη ήδη από δομικές υπολειτουργίες και από υπερχρέωση ευρωζώνη, που συνιστά ένα ατελές ευρωσύστημα, θα πρέπει εγκαίρως (εντός του 2017) να λάβει πρόνοιες, έτσι ώστε να μην υποστεί συνέπειες ή προκλήσεις ρήξεων.

  • μια κρίσιμη περίοδος-δεν είμαστε «μετανάστες» στο χώρο της ευρωζώνης

Ασφαλώς η λιτότητα καταπιέζει βαναύσως τον ελληνικό λαό, όπου η δραματική απώλεια του ΑΕΠ τα τελευταία επτά (7) έτη αποδεικνύει ότι οι Έλληνες στερήθηκαν σημαντικών εννόμων αγαθών. Και δεν αναφέρομαι μόνο σε «υλικά» αγαθά. Αναφέρομαι και στις «πιέσεις» που ο ελληνικός λαός δέχεται από τους δανειστές. Η από καθέδρας αντιμετώπιση που βιώνει η ελληνική κοινωνία και οικονομία από τους δανειστές, αφορά μια «κατ’ αναλογία» αντιμετώπιση της χώρας, ως «μετανάστη» στο χώρο της ευρωζώνης.

Ωστόσο, κάθε άλλο παρά είμαστε «μετανάστες» στο χώρο της ευρωζώνης, και ας το εννοήσει καθαρά η πολιτική ελίτ Βρυξελλών-Φρανκφούρτης-Βερολίνου. Με πολιτικές αποφάσεις (και ενδεχομένως εσπευσμένως) «κτίστηκε» η ευρωζώνη και με πολιτική απόφαση εντάχθηκε η Ελλάδα στην ευρωζώνη, όπως κατ’ ουσίαν με πολιτικές αποφάσεις εντάχθηκαν όλα τα κράτη-μέλη. Η ευρωζώνη πρωτίστως αφορά πολιτική απόφαση, και ως τέτοια οφείλει να αντιμετωπίζει τις κρίσεις που την αφορούν. Και αυτές οι κρίσεις έτσι πρέπει περαιτέρω να αντιμετωπισθούν εντός του 2017.

  • περαιτέρω

Σε κάθε περίπτωση, κατά τη διάρκεια του 2017, λόγω και των εθνικών θεμάτων τα οποία όλο και ευρίσκονται στο πολιτικό προσκήνιο, το πολιτικό προσωπικό της χώρας θα πρέπει να επιδείξει σύνεση, αυτοσυγκράτηση στην ασύμμετρη αντιπαλότητα που χαρακτηρίζει πολλές φορές τις πολιτικές δυνάμεις που διεκδικούν την εξουσία και να επιδιωχθεί μια κοινωνική και εθνική συναίνεση για να εξευρεθεί τρόπος επαναδιαπραγμάτευσης ζωτικών συμφερόντων της χώρας, όπως είναι εκείνο του ήδη επαχθούς και μη βιώσιμου δημοσίου χρέους.

Άλλωστε στην κρίσιμη ιστορική φάση που διέρχεται η διεθνής κοινότητα και κυρίως η ευρύτερη περιοχή μας, η γεωπολιτική θέση της χώρας είναι αδιαμφισβήτητη και αναντικατάστατη ως προϋπόθεση ομαλότητας στον εν γένει ευρωπαϊκό χώρο. Συνεπώς η Ελλάδα δικαιούται να απαιτεί!

Στο μέτρο δε που θα εκδηλωθεί η προαναφερόμενη συναίνεση, θα καταγραφεί και εάν εντός του 2017 θα υπάρξει είτε νέος κύκλος αντιπαλότητας στη μεταπολιτευτική περίοδο, είτε αφετηρία μιας άλλης «ανώτερης ποιότητας» πολιτικής ζωής. Και χρησιμοποιώ τον όρο «ανώτερη ποιότητα», καθόσον είναι λίγες οι τοποθετήσεις του πολιτικού προσωπικού που ανταποκρίνονται στις προκλήσεις και στην υπευθυνότητα που επιβάλουν οι καιροί για την έξοδο από την κρίση.

Συνεπώς όσο η ανευθυνότητα και ο λαϊκισμός θα υποχωρούν, και όσο η συναίνεση για τα κρίσιμα στρατηγικής σημασίας προβλήματα της χώρας, θα αναδεικνύεται ως νέος πολιτικός πολιτισμός, τόσο μπορεί να ελπίζει ο ελληνικός λαός στην έξοδο από την κρίση με αφετηρία το 2017. Άλλωστε, ακόμη και τα εθνικά θέματα επιβάλουν τη δημιουργία αυτής της στρατηγικής.

Θα πρέπει επιτέλους οι πολιτικές δυνάμεις να αναστοχαστούν ότι επιβάλλεται να διεκδικούν τη συναίνεση του ελληνικού λαού και τη στήριξή του, όχι για όσα διαπολιτεύονται, διεκδικώντας αρνητική ψήφο-ψήφο τιμωρίας, αλλά για όσα εποικοδομητικά εισφέρουν διεκδικώντας ψήφο στήριξης –ψήφο συναίνεσης.

  • νεοφιλελευθερισμός και παρεμβατικό κράτος

Οι πολιτικές δυνάμεις της χώρας, βέβαιον είναι ότι εντός του 2017 θα πρέπει να απαντήσουν και σ’ ένα μεγάλο δίλημμα. Το δίλημμα αυτό εστιάζει ως εξής: Κατά πόσον το κοινωνικό κράτος εντός του περιγράμματος του κράτους δικαίου, ακόμη και της ευρωπαϊκής έννομης τάξης, επιβάλλεται ως αναγκαίο.

Άλλωστε, σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα οι κατά κεφαλήν εθνικές δαπάνες για την προστασία των κοινωνικών και ατομικών δικαιωμάτων των ανθρώπων όπου το 1974 (αφετηρία μεταπολιτευτικής περιόδου για την Ελλάδα), αφορούσαν μόλις στα 225 περίπου δολάρια κατά κεφαλήν, ήδη τον παρελθόντα χρόνο, αυτές οι δαπάνες αυξήθηκαν στο ποσό των 1.100 δολαρίων κατά κεφαλήν. Τούτο περιόρισε ικανοποιητικώς (όχι ασφαλώς δραστικώς) την παγκόσμια πενία και ανθρωπιστική κρίση. Επιβάλλεται όμως η στήριξη μιας τέτοιας πολιτικής.

Ως εκ τούτου στην παγκόσμια σφαίρα (που αναποφεύκτως θα αποτελέσει και εσωτερική αντιπαράθεση) θα υπάρξει διελκυστίνδα ανάμεσα στα δόγματα του νεοφιλελευθερισμού και στο κατά πόσον θα είναι χρήσιμη η επαναφορά του παρεμβατικού κράτους υπέρ των κοινωνικών δικαιωμάτων και του διοικητικού οικονομικού δικαίου που θα αφορά στη δημόσια παρέμβαση επί της οικονομίας για αμιγώς αναπτυξιακούς λόγους.

Πάντως: το 2017 θα είναι κρίσιμο και πολλά θα αποδείξει…τόσο στα εσωτερικά πολιτικά πράγματα καθώς και στα ευρωπαϊκά, όσο και διεθνώς, καθόσον όλο και θα συγκεκριμενοποιούνται προσεχώς οι πολιτικές που πρεσβεύει ο νέος Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ (Donald Trump).

---------------------------------------------

 * Ο Πέτρος Μηλιαράκης δικηγορεί στα Ανώτατα Ακυρωτικά Δικαστήρια της Χώρας και στα Ευρωπαϊκά Δικαστήρια του Στρασβούργου και του Λουξεμβούργου (ECHR και GC - EU).